(…) „Warszawskie dzieci,

 pójdziemy w bój,

 za każdy kamień twój,

 stolico, damy krew.

 Warszawskie dzieci,

 pójdziemy w bój,

 Gdy padnie rozkaz Twój,

 poniesiem wrogom gniew! (…) ”

 

W Powstaniu Warszawskim, podczas którego Armia Krajowa toczyła nierówny, heroiczny bój z przeważającymi siłami niemieckimi, wyposażonymi w artylerię, broń pancerną i lotnictwo, nie było granicy wieku dla walczących. Do walki stanęli obok dorosłych i ci najmłodsi – chłopcy i dziewczęta – sławne „warszawskie dzieci”.

Większość z nich została zaprzysiężona w Armii Krajowej za pośrednictwem organizacji „Zawisza”, która wchodziła w skład konspiracyjnego harcerstwa Szarych Szeregów i szkoliła 12-15 letnich harcerzy do walki z niemieckim okupantem. Byli nie tylko łącznikami, wartownikami, kolporterami powstańczej prasy, ale także walczyli  z bronią w ręku na barykadach ukochanej Warszawy, odwagą i poświęceniem dorównując dorosłym.

W czasie powstania Zawiszacy sprawdzili się jako doskonali łącznicy i przewodnicy, ponieważ znali dokładnie miasto – każdą ulicę, bramę, przejście przez podwórka, piwnice, ruiny.

Bliźniacy Zygmunt i  Józef Przewłoccy znani jako „Jacek” i „Placek” przedarli się przez linię frontu do Lasów Chojnowskich, przenosząc ważne informacje dla oddziałów partyzanckich. Odznaczono ich za to Krzyżem Walecznych.

W czasie powstania Zawiszacy zasłynęli jednak najbardziej jako listonosze. Dla mieszkańców walczącego miasta jedną z najważniejszych spraw było nawiązanie kontaktu z bliskimi. Rodziny były często rozdzielone, jedni walczyli, inni ukrywali się w schronach i piwnicach. Niektórzy nie zdążyli wrócić do domu. Wszyscy pragnęli wiadomości o najbliższych. Dlatego też harcerze zorganizowali Pocztę Polową. W mieście pojawiły się czerwone skrzynki pocztowe z białym orłem, których nie widziano przez pięć lat. Mali listonosze opróżniali je dwa razy dziennie, a często znajdowały się one pod ostrzałem nieprzyjaciela. Przeniesienie listu wymagało niezwykłej odwagi i poświęcenia. Na każdym kroku listonoszom groziło śmiertelne niebezpieczeństwo. Przemykali przecież przez ostrzeliwane i bombardowane ulice, czasem podziemnymi kanałami, wśród toczących się walk. Dlatego wielu z nich straciło życie podczas pełnienia obowiązków.

13-letni Bolek Gepner „Jasnotek”, niosąc listy przez ulicę Lwowską, został trafiony prosto w serce przez niemieckiego snajpera mającego swe stanowisko w gmachu Politechniki Warszawskiej. Przestrzeloną i zakrwawioną koszulkę „Jasnotka” można dziś oglądać w Sali Harcerskiej Poczty Polowej w Muzeum Powstania Warszawskiego.

15-letni Zbyszek Banaś „Banan” także zginął od kuli snajpera. Szedł z listami do szpitala przy ulicy Smolnej. Kiedy przeskakiwał szpitalny mur, dostrzegł go niemiecki strzelec siedzący w wieżyczce mostu Poniatowskiego.

16-letnia Jadzia Zawadzka „Jadzia”, łączniczka ze służby pomocniczej zginęła przenosząc kanałami pilną pocztę powstańczą z Kwatery Głównej Szarych Szeregów na Stare Miasto.

W Powstaniu Warszawskim młodzi chłopcy walczyli także z bronią w ręku.

Jednym z najmłodszych żołnierzy był 11-letni Witek Modelski „Warszawiak”. Zaciągnął się do powstania na ochotnika, po tym gdy jego rodzice zginęli w zbombardowanym domu. Najpierw został łącznikiem w Batalionie „Gozdawa” na Starym Mieście. Potrafił przenosić meldunki pod największym ostrzałem. Nigdy się nie wahał i nie bał. Jego odwaga była wyjątkowa. Sprowadził saperów do bronionego przez powstańców Banku Polskiego przy ulicy Bielańskiej.  Za bohaterstwo został odznaczony Krzyżem Walecznych i awansowany do stopnia kaprala. W ten sposób stał się najmłodszym podoficerem powstania. Od września Witek służył w sławnym Batalionie „Parasol”. Broniąc ostatniego domu na Czerniakowie, zginął 20 września przy ulicy Wilanowskiej.

Do dziś nie znamy nazwisk wielu chłopców i dziewcząt, którzy polegli w trakcie ratowania zasypanych, gdzieś na kurierskich trasach, którzy nie donieśli swoich uśmiechów pod wskazany adres. Bo Warszawa nazywała Ich „roznosicielami radości”.

 

Na koniec, wspomnijmy nazwiska choć kilkunastu, spośród setek, młodych harcerek i harcerzy Szarych Szeregów, którzy oddali swoje życie za Polskę:

 

Zbigniew Banaś ps. „Banan” – lat 15 – listonosz Harcerskiej Poczty Polowej Oddział Powiśle,

Aleksander Leon Broel-Plater ps. „Dziadek”, „Niedźwiedź” – lat 14 – łącznik służby pomocniczej „Mafeking”,

Ryszard Bryja ps. „Ryś” – lat 13 – listonosz Harcerskiej Poczty Polowej Oddział Czerniaków,

Andrzej Budzisz ps. „Kajtos” – lat 14 – listonosz Harcerskiej Poczty Polowej Oddział Czerniaków,

Ireneusz Dytkowski ps. „Reniek” – lat 14 – listonosz Harcerskiej Poczty Polowej Oddział Wilcza 41,

Bolesław Gepner ps. „Jasnotek” – lat 13 – ochotnik, listonosz Harcerskiej Poczty Polowej Oddział Wilcza 41,

Barbara Gondek ps. „Lilka” – lat 16 – sanitariuszka i łączniczka Harcerskiej Poczty Polowej Oddział Wilcza 41 oraz batalionu „Miotła”,

Maciej Horka – lat 17 – listonosz Harcerskiej Poczty Polowej Oddział Wilcza 41,

Barbara Aleksandra Michałowska ps. „Krysia” – lat 14 – łączniczka Harcerskiej Poczty Polowej Oddział Wilcza 41 oraz batalionu „Miotła”,

Witold Modelski ps. „Warszawiak” – lat 11 – ochotnik, łącznik batalionu „Gozdawa”, żołnierz batalionu „Parasol”,

Ludwika Józefa Naurzyńska ps. „Zenka” – lat 17 – łączniczka Harcerskiej Poczty Polowej Śródmieście-Północ i batalionu „Kiliński”,

Zygmunt Przewłocki ps. „Jacek” – lat 16 – p.o. zastępcy komendanta roju Sulima i łącznik służby pomocniczej „Mafeking”,

Olgierd Radomski ps. „Lew” – lat 14 – ochotnik, listonosz Harcerskiej Poczty Polowej Oddział Wilcza 41,

Stefan Rapaczyński ps. Śliz” – lat 16 – listonosz Harcerskiej Poczty Polowej Oddział Czerniaków,

Wiesław Sopiński ps. „Wiesiek”, „Ślusarski” – lat 16 – listonosz Harcerskiej Poczty Polowej Śródmieście-Północ,

Marek Strasbourger ps. „Marek” – lat 14 – listonosz Harcerskiej Poczty Polowej Oddział Wilcza 41,

Zenon Szwarc ps. „Skunks“ – lat 17 – ochotnik, listonosz Harcerskiej Poczty Polowej Oddział Wilcza 41,

Tadeusz Szymczyk ps. „Zosinek” – lat 14 – ochotnik, listonosz Harcerskiej Poczty Polowej Oddział Wilcza 41,

Andrzej Wierciński ps. „Zagłoba” – lat 16 – harcerz służby pomocniczej „Mafeking”,

Jadwiga Zawadzka ps. „Jadzia” – lat 16 – łączniczka służby pomocniczej „Mafeking” Śródmieście-Północ

 

Cześć Ich pamięci !