| 11 listopada Święto Niepodległości Polski |
WYWIEŚMY POLSKĄ FLAGĘ ! |
„(…) Wodzu! Z twej ręki runął pierwszy grom w te ściany,
Za którymi się szarpał Naród okowany,
I tyś pierwszy usłyszał to potężne tchnienie
Ducha dziejów, co strącał ostatnie kamienie
I wołał: „Wstań” A teraz, gdy wstała i dąży
W ogromną zorzę Jutra, ty, wielki chorąży
Wolności, z tą wolnością w żołnierskim przymierzu,
Sam jesteś jej symbolem – Wodzu i żołnierzu!”
(Artur Oppman – „Hymn wolności”)
11 listopada 1918 – Droga do niepodległości
Nie było w historii Polski ostatnich trzech wieków ważniejszej daty nad
11 listopada 1918 roku. 95 lat temu powstawała do życia II Rzeczpospolita.
11 listopada chylimy czoła przed geniuszem polityków, którzy „własnych pożytków zapomniawszy”, potrafili wspólnie i bezinteresownie podjąć służbę dla Narodu. Roman Dmowski, Wojciech Korfanty, Ignacy Jan Paderewski, Józef Piłsudski, Wincenty Witos, Ignacy Daszyński, choć pochodzili z różnych zaborów i reprezentowali odmienne orientacje polityczne, tam, gdzie chodziło o sprawy najważniejsze, odkładali na bok interesy partyjne, przedkładając nad wszystko Ojczyznę.
Józef Piłsudski i Ignacy Jan Paderewski w Warszawie
Według politycznej wizji Józefa Piłsudskiego narastanie wzajemnych antagonizmów i rozbieżność interesów pomiędzy mocarstwami musiało nieuchronnie doprowadzić do wybuchu wojny światowej. Przyjął on trafne założenie, że w nadchodzącym konflikcie zaborcy Polski staną przeciwko sobie i w jego rezultacie państwa centralne, Niemcy i Austria, pokonają Rosję, a następnie zostaną pobite przez zachodnich koalicjantów: Wielką Brytanię i Francję. Przy takim korzystnym scenariuszu przewidywanych wydarzeń zachodziła konieczność podjęcia odpowiednich działań przygotowawczych, zmierzających do zorganizowania własnej siły zbrojnej, która w odpowiednim momencie będzie zdolna wykorzystać tę dziejową szansę dla wskrzeszenia państwa polskiego.
Polski czyn zbrojny w I wojnie światowej zapoczątkował wymarsz na front rosyjski 6 sierpnia 1914 r. Pierwszej Kompanii Kadrowej. Wkrótce wyruszyły do boju następne oddziały. Formacje strzeleckie dowodzone przez Piłsudskiego zostały 23 sierpnia przemianowane na I Brygadę Legionów. Powstały też II i III Brygada Legionów. W latach 1914-1916 legioniści walczyli w Królestwie, Galicji, Rusi Zakarpackiej i Bukowinie, nad Nidą i na Wołyniu, pod Nowym Korczynem, Opatowcem, Konarami, Jastkowem, Laskami, Krzywopłotami, Łowczówkiem, Rafajłową, Mołotkowem, Rokitną, Kostiuchnówką, Rarańczą.
Istotę czynu legionowego przedstawił Piłsudski następująco:
„Nie chciałem pozwolić, by w czasie, gdy na żywym ciele naszej ojczyzny miano wyrąbywać mieczami nowe granice państw i narodów, samych Polaków przy tym zabrakło. Nie chciałem dopuścić, by na szlakach losów, ważących się nad naszymi głowami, na szlakach, na które miecze rzucano, zabrakło polskiej szabli.”
Niezależnie od zadań, jakie w planach Piłsudskiego miały do odegrania legiony, podjął on działania zmierzające do utworzenia po rosyjskiej stronie frontu podziemnej Polskiej Organizacji Wojskowej (POW). Powstała już w sierpniu 1914 r., a u progu niepodległości odegrała znaczącą rolę w tworzeniu armii nowo powstającego państwa. W toku działań wojennych Niemcy zajmują polskie terytoria zaboru rosyjskiego. Przewidując klęskę Rosji i kierując się polskim interesem narodowym, Piłsudski wstrzymuje w sierpniu 1915 r. werbunek do Legionów, a główny wysiłek kieruje na rozbudowę zakonspirowanej POW. Decyzja ta pogłębiła istniejący już wcześniej konflikt między nim i austriacką Komendą Legionów oraz proaustriackim Naczelnym Komitetem Narodowym, a zwłaszcza jego departamentem wojskowym, którym kierował ówczesny major, a późniejszy generał Władysław Sikorski.
Z kolei Piłsudski domagał się od państw centralnych zajęcia jasnego stanowiska co do przyszłych losów Polski oraz usamodzielnienia Legionów i podporządkowania ich wyłącznie polskiej władzy. Wobec braku satysfakcjonujących decyzji w tej sprawie złożył w lipcu 1916 r. dymisję z Legionów. We wrześniu przemianowano Legiony na Polski Korpus Posiłkowy.
W listopadzie państwa centralne ogłaszają ogólną deklarację o utworzeniu z ziem polskich byłego zaboru rosyjskiego Królestwa Polskiego o nieokreślonych bliżej granicach. Ukrytym celem tego propagandowego aktu było pozyskanie ochotników do polskich formacji wojskowych podporządkowanych niemieckiemu dowództwu. Piłsudski, który od grudnia pełnił funkcję kierownika Departamentu Wojskowego w Tymczasowej Radzie Stanu, stanowczo przeciwstawiał się tym planom.
Rewolucja lutowa 1917 w Rosji oraz pewność jej wyeliminowania z wojny zdopingowały Piłsudskiego do podjęcia decyzji o radykalnej zmianie orientacji politycznej. W kwietniu 1917 r. Austria przekazała Legiony Niemcom, a na początku lipca zażądano od legionistów pochodzących z byłego zaboru rosyjskiego złożenia przysięgi na wierność państwom centralnym. Piłsudski na znak protestu występuje z Rady Stanu i wzywa ich, by tej przysięgi nie składali. Korpusowi oficerskiemu oświadczył:
„Nasza wspólna droga z Niemcami skończyła się. Rosja – nasz wspólny wróg, skończyła swoją rolę. Wspólny interes przestał istnieć. Wy do tej armii nie pójdziecie. Im prędzej Niemcy przegrają tę wojnę, tym lepiej.”
Legioniści posłuchali swego Komendanta i poszli do obozów internowania. Piłsudski natomiast został aresztowany i osadzony w twierdzy w Magdeburgu.
Tymczasem rozstrzygają się losy wojny światowej i klęska państw centralnych zbliżała się nieuchronnie. Niemcy objęła pożoga rewolucyjna. W tej sytuacji władze niemieckie postanowiły zwolnić Piłsudskiego z internowania.
W niedzielę, 10 listopada 1918 r., Józef Piłsudski przybył do Warszawy. Nazajutrz Rada Regencyjna przekazała mu naczelne dowództwo i władzę wojskową. Od tej chwili stał się centralną postacią w powstającej niepodległej Rzeczypospolitej Polskiej. Tego samego dnia miała miejsce kapitulacja Niemiec. 11 listopada 1918 r. rozpoczęło się rozbrajanie Niemców w Warszawie.
Piłsudski przystąpił natychmiast do organizacji armii polskiej na bazie legionów i POW. Już w lutym 1919 r. zagrodziła ona drogę na zachód rosyjsko-bolszewickim hordom, a w 1920 r. odniosła nad nimi decydujące o losach Polski i Europy zwycięstwo.